ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ ΠΕΡΙΗΓΗΣΙΣ ΕΛΛΑΔΟΣ: ΑΧΑΪΚΑ ΑΡΚΑΔΙΚΑ

Στα Αχαϊκά ο Παυσανίας συνεχίζει τη δεύτερη και τελευταία ενότητα για την Πελοπόννησο που την παρουσίασε στην αρχή των Ηλιακών, μιλώντας για τα φύλα που κατοικούσαν τις μη δωρικές αυτές περιοχές. Γι'αυτό εδώ όπως και στα Αρκαδικά, δεν κάνει λόγο για τη φυλετική σύνθεση του πληθυσμού, αλλά, μετά το σύντομο γεωγραφικό παρουσίασμα του χώρου, καταπιάνεται αμέσως με το παρελθόν, το μυθολογικό και το ιστορικό. Ο Παυσανίας ρητά σημειώνει πώς «επολυπραγμόνησε» στη σπουδή του μυθικού παρελθόντος της Αρκαδίας, ιδίως της διαδοχής των βασιλέων της, όπως την παρουσιάζουν οι ίδιοι οι αρκάδες. Για τους ιστορικούς χρόνους περιορίζεται ν'αναφέρει (σε τρεις μόνο παραγράφους!) τα «κοινά» όλων των αρκάδων έργα (6,1-3) κατόπιν περιγράφει διεξοδικά τη χώρα παρουσιάζοντας με επιμέλεια τις τοπικές λατρείες και παραδόσεις. Δεν συνεχίζει, όπως είναι η συνήθειά του, από εκεί όπου έχει διακόψει την περιγραφή στο προηγούμενο βιβλίο (δηλ. από την Πελλήνη και το ιερό τη Δήμητρος μυσίας), αλλά αρχίζει από την κυριώτερη πεδιάδα της Αρκαδίας (της σημερινής Τρίπολης), όπου βρίσκουνταν τα δύο ονομαστότερα κέντρα της Αρκαδίας, η Τεγέα και η Μαντίνεια.

(Από το εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου).