ΤΟ ΓΕΛΟΙΟ (Μετάφραση Νίκος Καζαντζάκης) Α' ΕΚΔΟΣΗ, 1914.

Τιμήθηκε με Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1927.

Τί σημαίνει το γελοίο; Τί υπάρχει εις το βάθος του κωμικού;Τί το κοινόν θα ημπορούσε κανείς ν' ανεύρη μεταξύ ενός μορφασμού παλιάτσου, ενός λογοπαιγνίου, ενός αστείου επιθεωρήσεως και μιας σκηνής λεπτής κωμωδίας; Ποιός διϋλισμός θα μας δώση το απόσταγμα, το διαρκώς το ίδιον, εις το οποίον τόσα διάφορα συστατικά παρέχουν την αδιάκριτον οσμήν των ή την λεπτήν των ευωδίαν; Οι μεγαλύτεροι σοφοί, από του Αριστοτέλους, επιχείρησαν να λύσουν το μικρόν τούτο πρόβλημα, το οποίον πάντοτε τους διαφεύγει, γλιστρά, απομακρύνεται και υψώνεται πάλιν ως αναιδής πρόκλησις προς την φιλοσοφικήν θεωρίαν.

(Από το Κεφάλαιον Πρώτον του βιβλίου)

Το «Γελοίο (Δοκίμιο για τη σημασία του κωμικού)» είναι ένα εμβληματικό φιλοσοφικό δοκίμιο του Γάλλου φιλόσοφου και στοχαστή Ερρίκου Μπέρξον (Henri Bergson). Στα ελληνικά κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1914 από τον εκδοτικό οίκο Γ.Δ. Φέξη, σε εξαιρετική μετάφραση του Νίκου Καζαντζάκη. Το έργο αυτό αποτελεί ιστορική στιγμή στη σχέση του Καζαντζάκη με τη φιλοσοφία, καθώς ο Μπερξόν υπήρξε ένας από τους βασικούς πνευματικούς δασκάλους του κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Παρίσι. Μέσα από τη συγκεκριμένη μετάφραση, ο Καζαντζάκης προσπάθησε να αποδώσει στα ελληνικά με μεγάλη ακρίβεια τις λεπτές φιλοσοφικές αποχρώσεις του πρωτότυπου, εμπλουτίζοντας παράλληλα τη δική του ορολογία. Το εν λόγω πόνημα αποτελεί μία από τις πιο διεισδυτικές αναλύσεις γύρω από τη φύση του χιούμορ, τους μηχανισμούς του κωμικού και τον κοινωνικό ρόλο του γέλιου. Η ιστορική αυτή έκδοση θεωρείται σημαντική βιβλιογραφικά και συλλεκτικά, καθώς παντρεύει έναν κορυφαίο φιλόσοφο του 20ού αιώνα με έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες συγγραφείς, ενώ η μετάφραση θεωρείται μνημειώδης για τα ελληνικά γράμματα, καθώς εισήγαγε τη σύγχρονη γαλλική φιλοσοφική σκέψη στο ελληνικό κοινό, με τη μεταφραστική σφραγίδα και τη γλωσσική φροντίδα του νεαρού τότε Καζαντζάκη.