Η ΣΙΔΗΡΑ ΔΙΑΘΗΚΗ - ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

... Μετά μεγάλου ενδιαφέροντος ανέγνωσα τας σελίδας ταύτας, αι οποίαι υπό ποιητικόν ένδυμα και εις ύφος, που μ'έκαμε να επικαλεσθώ την σκιάν του Λαμμεναί, αποκαλύπτουν τας θλιβεράς αντιφάσεις, τα αίσχη και τα ψεύδη, που φέρονται ως ακάθαρτος αφρός επί της επιφάνειας μιας κοινωνίας, που έχει ιδρυθή επί παρανόμων και παραλόγων βάσεων. Εάν η απαισιοδοξία είνε ο κυριαρχών τόνος της «Σιδηράς Διαθήκης», δεν είνε καθόλου απαισιοδοξία οκνηρά και η συνηθισμένη η σημερινή. Προέρχεται από καρδιάν που αγαπά και επιθυμούσα θερμώς το αγαθόν, αισθάνεται με μεγαλυτέραν πικρίαν την ασυμφωνίαν μεταξύ της πραγματικότηταος και του ιδικού της ιδεώδους. Είνε λοιπόν μια απαισιοδοξία γόνιμος, που εγεννήθη από την πίστιν προς την πρόοδον, από την ελπίδα προς φωτεινάς της ανθρωπότητος ημέρας. Δεν είνε ποσώς ανάγκη να σας είπω, ότι όλαι μου αι συμπάθειαι τάσσονται προς το είδος τούτο της απαισιοδοξίας.

(Βαρσοβία) W. M. Kozlowski

(Από την Κριτική εισαγωγή υπό ξένων συγγραφέων)